Leeftijdsvergrendeling werkt amper op tabaksautomaten. Situatie vooral in Brussel alarmerend.

31 mei 2017, over deze onderwerpen: Gezondheidszorg, Roken, Minderjarigen, Wonen en werken in Brussel

Sinds 2006 is het verplicht om tabaksautomaten te voorzien van een leeftijdsvergrendeling. Tien jaar later is het aantal overtredingen nog steeds hetzelfde. Dat blijkt uit cijfers die Kamerlid Renate Hufkens (N-VA) opvroeg bij minister van Volksgezondheid Maggie De Block (MR). In Vlaanderen en Wallonië stagneert het aantal vastgestelde inbreuken rond 1 op de 5 automaten. In Brussel daarentegen zijn de cijfers dramatisch, met gemiddeld meer dan de helft van de automaten die sigaretten verdelen aan min-16-jarigen. In 2013 was er zelfs een piek naar 88 procent overtredingen. “Vreemd genoeg is er tot op heden nog geen enkele tabaksautomaat verzegeld. De handhaving van dit beleid faalt duidelijk, waardoor een evaluatie van de wet zich opdringt”, aldus Hufkens.

Het is wetenschappelijk aangetoond dat een gemakkelijke toegang tot sigaretten op jonge leeftijd een sterke invloed heeft op het starten met roken bij jongeren. Tabaksautomaten verhogen die toegankelijkheid zelfs gevoelig, onder andere door een gebrek aan sociale controle. Tabaksautomaten staan meestal op plaatsen waar veel jongeren komen en de toepassing van de wetgeving blijft problematisch. Aan jongeren die nog geen 16 jaar zijn, mag immers geen tabak verkocht worden, ook niet via een automaat.

Om die reden werd in 2006 een verplichte leeftijdsvergrendeling op tabaksautomaten ingevoerd met een 'age coin', een muntje dat alleen aan jongeren ouder dan 16 mag gegeven worden. Symbolische vergrendeling, blijkt al snel, want tal van uitbaters zetten een mandje met 'age coins' gewoon op de automaat.

Net na de invoering van die muntjes bleek ongeveer 1 op de 5 automaten in overtreding. Nu, ruim 10 jaar later, is er geen verbetering merkbaar. In Vlaanderen en Wallonië schommelen de inbreuken nog steeds rond de 20 procent.

Situatie in Brussel rampzalig
In Brussel is de situatie veel rampzaliger en dus alarmerend. Gemiddeld zijn meer dan de helft van de tabaksautomaten toegankelijk voor jongeren onder de 16 jaar. In 2013 was er een piek tot bijna 9 op de 10 automaten in overtreding!

Handhaving blijft uit
Sinds de invoering van een belasting op tabaksautomaten in het Waals Gewest is het aantal automaten daar afgenomen, waardoor het aantal inbreuken in absolute zin daalt, maar toch blijft het inbreukpercentage er nog steeds stabiel rond de 20 procent. Dat geeft aan dat er bij de uitbaters nog geen echte mentaliteitswijziging is gebeurd. “Dat hoeft niet te verbazen”, volgens Hufkens. “Sinds de invoering van de leeftijdsvergrendeling is er tot op heden nog geen enkele tabaksautomaat verzegeld. Die handhaving moet nochtans het sluitstuk van het beleid zijn. We weten allemaal dat jonge mensen extra kwetsbaar zijn voor de negatieve effecten van roken, dat ze sneller verslaafd geraken, en dus potentieel een levenslange verslaving aangaan. Het terugdringen van roken bij jonge mensen moet voor ons een absolute prioriteit zijn. Als de handhaving faalt, moeten we de wetgeving evalueren en durven nagaan of deze automaten nog wel hun plaats hebben in horeca en winkels”, besluit Hufkens.