Open Monumentendag: eens monument, steeds monument?

8 september 2017, over deze onderwerpen: Onroerend erfgoed

Vlaanderen telt alles samen 13.551 beschermde erfgoedsites (monumenten, landschappen, stads- en dorpsgezichten, enz). Er bestaat ook een procedure om een bescherming op te heffen. Naar aanleiding van de Open Monumentendag van nu zondag zocht Vlaams volksvertegenwoordiger Wilfried Vandaele uit hoe vaak een bescherming door de jaren heen werd opgeheven. “Dat valt uitzonderlijk goed mee”, aldus Vandaele. “Sinds onroerend erfgoed bij ons wordt beschermd, werden er slechts 122 beschermingen opgeheven. De eerste in 1947, de laatste in 2015.”

Wilfried Vandaele is geboren en getogen in de pittoreske kustgemeente De Haan en heeft iets met erfgoed. Als schepen zorgde hij er enkele jaren geleden voor dat voor de hele 'Concessie', de typische villawijk van De Haan, een 'herwaarderingsplan' werd opgemaakt. Meteen het uitgebreidste in Vlaanderen en daardoor kunnen de bewoners subsidies krijgen als ze hun Belle Epoquevilla in ere houden.

Er zijn verschillende vormen van bescherming: bescherming als monument, als landschap, als stads- of dorpsgezicht, als archeologische site, als varend erfgoed. Dus zijn er ook verschillende vormen van opheffing van die bescherming. In de meeste gevallen gaat het om de opheffing van een bescherming als monument (84 keer). In 20 dossiers gaat het om de opheffing van een bescherming als cultuurhistorisch landschap.

De cijfers zeggen ook niet alles, want soms gaat het om de gedeeltelijke opheffing van een bescherming, bijvoorbeeld omdat een deel van een gebouw geen historische waarde heeft (bijvoorbeeld een deel van het Osterieth huis in Antwerpen). Soms wordt na de opheffing een nieuwe bescherming opgelegd; soms was er ook een dubbele bescherming (zoals het geval was bij het begijnhof van Turnhout). Soms moet iets verdwijnen voor werken van algemeen belang, bijvoorbeeld het station van Aalst voor infrastructuurwerken. De bescherming van bomen wordt vaak opgeheven omdat de boom in slechte staat is en een gevaar vormt voor de omgeving. Soms ook worden beschermingen opgeheven na uitspraken van de Raad van State Een bijzonder adviesorgaan en administratief rechtscollege, opgericht in 1946. Zijn belangrijkste bevoegdheid is het schorsen en vernietigen van administratieve rechtshandelingen die strijdig zijn met de geldende rechtsregels. Als hoogste administratief rechtscollege zijn zijn uitspraken bindend. De Raad is ook cassatierechter voor beroepen tegen de uitspraken van de lagere administratieve rechtscolleges. Daarnaast geeft de Raad van State advies op wetgevend en reglementair gebied. Raad van State (bijvoorbeeld vallei van de Molenbeek). Het kan ook dat een monument verdwijnt door brand of storm en men besluit om het niet meer opnieuw op te richten. Dat is herhaaldelijk gebeurd met molens, waarvan door de jaren heen 38 beschermingen zijn opgeheven.

Wilfried Vandaele besluit: “Dat op 13.551 beschermingen in Vlaanderen er in al die jaren maar 122 zijn opgegeven, stelt mij gerust.”