't Is allemaal de schuld van de banken!

"Het is allemaal de schuld van de banken!" Het is een levenswijsheid van Andreeke, het personage uit Tom Lanoyes Alles moet weg dat op onnavolgbare wijze op het witte doek werd neergezet door Peter - Debby, of is het Nancy? - Van Den Begin.

Andreeke zal hopelijk wel beseft hebben dat het niet de banken waren die hem dwongen om systematisch de verkeerde keuzes te maken in zijn leven. Maar waarom zou je je eigen verantwoordelijkheid onder ogen zien als je die kunt afschuiven op het vermaledijde grootkapitaal? Andreeke krijgt daarin alvast gelijk van de sp.a. Die partij heeft de frontale aanval ingezet op de bank waar de Andreekes van deze wereld al te gemakkelijk een lening zouden krijgen. Na de aanvallen op de toplonen van managers - de baas is een smeerlap - en op de ereloonsupplementen van ziekenhuisartsen - mijnheer de dokter is een dief - is het volgens de sp.a deze keer de schuld van de banken.

De kritiek op de toplonen verstomde na het zien van de toplonen die de laatste jaren in overheidsbedrijven werden toebedeeld, niet zelden aan mensen van socialistische signatuur. Dat sommige toplonen in de privésector niet in overeenstemming lijken met het normale spel tussen vraag en aanbod is zonneklaar. Even klaar als het feit dat de overheid hierin alleen vat heeft op de publieke sector, en dan nog. Van de aangekondigde sp.a-voorstellen om een en ander in te dijken werd dan ook niets meer vernomen. De aanval op de ereloonsupplementen botste op de vraag welke politieke kleur er al vele jaren het departement volksgezondheid beheert en bijgevolg verantwoordelijk tekent voor de structurele onderfinanciering van de ziekenhuizen. Een debat over de organisatie en de betaalbaarheid van onze gezondheidszorg bleek al snel iets complexer te zijn dan de populistische uithaal deed vermoeden. Toch gaat de sp.a op zijn elan verder. De nieuwe vijand van de kleine man heet Citibank.

Los van de inhoud van het dossier is het toch al sterk dat je een bank beschuldigt van onoorbare praktijken, terwijl je zelf in de regering zit die inzake consumentenkredieten de regels bepaalt en moet doen handhaven. Bovendien zou ik niet met luide trom durven te stellen dat iemand systematisch de wet overtreedt, zonder daarbij onmiddellijk met harde bewijzen te komen. Andere politici werden voor hetzelfde door de pers afgedaan als sensatiezoekers die zich beter in alle discretie tot het gerecht hadden gewend.

In het verslag van het sp.a-partijbestuur van 12 maart klinkt het dat Citibank de kroon "zou" spannen voor wat betreft het toekennen van onverantwoorde leningen. De voorwaardelijke formulering staat in schril contrast met de manier waarop Citibank door de partij aan de schandpaal wordt genageld. In Morgen beter weigerde een sp.a-Kamerlid in te gaan op een uitnodiging tot gesprek van de director loan products van Citibank vooraleer hij alle klachten tegen de bank gebundeld had, bijna alsof de betrokkene tot een criminele organisatie behoorde. En dat terwijl een minister van zijn eigen partij mensen in het kader van Internet voor iedereen uitgerekend bij Citibank een consumentenkrediet bezorgt. Het is dus maar te hopen voor de sp.a dat de beweringen heel snel hard kunnen gemaakt worden. Zelf zou ik hierover op basis van de persartikelen van de laatste twee weken geen oordeel durven uit te spreken.

Dat de markt van de consumentenkredieten geen speeltuin is, weet iedereen. De marketingpraktijken die er gehanteerd worden zijn soms laag bij de grond. Mocht de wetgeving inderdaad overtreden worden, dan moet er kordaat opgetreden worden. Maar dit gezegd zijnde, blijft het onbegrijpelijk hoe snel er ter linkerzijde wordt voorbijgegaan aan de verantwoordelijkheid van de mensen die onverantwoorde leningen aangaan. Ik wil niet obligaat wijzen op mensen die zich in de problemen werken doordat ze de tering niet naar de nering kunnen of willen zetten. Dat mensen vaak om andere redenen in een spiraal van armoede terechtkomen, is immers een onomstootbaar feit.

Anke Hintjens haalde in deze krant echtscheiding, ziekte, werkloosheid en detentie aan als "onvoorziene omstandigheden" die mensen in de schulden kunnen jagen. Maar zelfs dan speelt in zekere mate de eigen verantwoordelijkheid mee. Zeker detentie, maar ook de andere factoren, behalve ziekte dan, lijken mij in vele gevallen wél te voorzien. Ze zijn zelfs te verwachten als mensen systematisch de verkeerde keuzes maken. De overheid kan bijgevolg niet neutraal staan tegenover die keuzes. Wie alleen focust op het slachtofferschap creëert immers de omstandigheden waarin mensen de redenering van Andreeke nog gaan geloven ook. De wetenschap dat schulden aan banken uiteindelijk gecollectiviseerd worden via het OCMW is heus niet alleen voor de kredietverleners een stimulans om te volharden op het verkeerde pad.