Mag het ook iets minder prijzig?

Het mag soms wel iets minder prijzig zijn.

Mijn medewerker Rik en ik deden een onderzoek bij 18 universiteiten en hogescholen in Vlaanderen en hadden gesprekken met studenten en hun vertegenwoordigers. Daaruit is gebleken dat dure cursusboeken, die soms een geringe meerwaarde hebben voor het lessenpakket, toch een flinke hap slaan in het budget van de student die maar over bescheiden middelen beschikt. De syllabi zijn goedkoper, maar de prijsverschillen zijn soms merkwaardig. Aan dezelfde universiteit stelden we voor de ene syllabus een prijs van 1,9 eurocent per blad vast; voor een andere syllabus 9,8 eurocent per blad. In beide gevallen ging het om zwart-wit copies.

Elke hogeschool en universiteit hanteert zijn eigen regels en richtlijnen. Vaak wordt gewoon uitgegaan van de goede wil van het zelfstandig academisch personeel, wat natuurlijk zeer rekbaar is. Studenten kunnen excessen signaleren, maar de luisterbereidheid is niet altijd formidabel. Een studentenvertegenwoordiger kreeg zelfs als antwoord: “Drink wat minder pinten, dan kun je de hogere prijzen wel betalen!” Ik moet zeggen dat dit niet de algemene regel is. Het tegendeel is ook bekend, zoals een professor die afstand deed van zijn auteursrechten om bij de uitgeverij toch maar een korting voor zijn studenten te krijgen. Er zijn gelukkig ook positieve verhalen.

De lesgevers handelen niet steeds uit winstbejag. De winstmarges voor de auteurs op wetenschappelijke publicaties is overigens klein. Het ligt een beetje aan het systeem. De druk om bij uitgeverijen volwaardige boeken te publiceren is toegenomen door recente Europese en Vlaamse onderwijshervormingen. Een Vlaams decreet van maart 2008 kent een groot belang toe aan publicaties voor de financiering van de universiteiten. De publicaties zijn dus erg belangrijk geworden. Vrijwel al deze boeken worden uitgegeven bij uitgeverijen die een B1-kwalificatie krijgen, want daar krijg je meer punten mee. De universiteiten hebben ook zoveel mogelijk wetenschappelijke output nodig om hun internationaal prestige te vergroten, want de plaats op de ranglijst wordt belangrijk om buitenlandse studenten of onderzoekers met faam te kunnen aantrekken. De verhoogde publicatiedruk zorgt er aldus voor dat de goedkopere syllabus terrein verliest.

De meeste universiteiten en hogescholen hebben een zeer goed werkende dienst studentenvoorzieningen of sociale dienst. Ze helpen wel studenten die moeilijk rond komen maar ze zijn geen echte bewakers van de algemene studiekosten. De universiteit heeft amper enig zicht op de reële kosten. In de praktijk moeten de studenten en hun vertegenwoordigers misstanden zelf signaleren.

Oplossingen

In ons rapport suggereren we een drietal oplossingen:

1. Een vastgelegde Vlaamse (maximale) “paginaprijs” voor syllabi, uitgegeven door de faculteiten, studentenkringen en aan de universiteit verbonden drukkerijen. Een te groot prijsverschil tussen simpele zwart-wit copies is moeilijk te verantwoorden. Het drukwerk doorsluizen naar studenten via het digitaal netwerk van de universiteiten is geen structurele oplossing; niet iedereen kan en mag thuis zomaar grote hoeveelheden afdrukken. Bovendien wordt zo het economisch schaalvoordeel van gezamenlijk afdrukken weggenomen, wat niet in het voordeel van de student speelt.
2. Verplichte aankoop van boeken van zelfstandig academisch personeel zelf moet geobjectiveerd worden. Eventueel kan dit via anonieme “peer review” tussen universiteiten onderling, zodat professoren uit een zelfde instelling elkaar niet moeten evalueren. Daarnaast moet nog altijd en overal een anonieme alarmbelprocedure voor studenten gegarandeerd worden.
3. De financieringsmethode van universiteiten mag best herbekeken worden. Wetenschappelijke publicaties van het academisch personeel aanmoedigen is belangrijk, maar de financiering daarvan mag niet op de rug van de studenten gebeuren.

Als we dat al eens konden aanpakken zouden we al een stap verder zijn voor de niet zo rijke studenten. Men spreekt vandaag graag over gelijke kansen. Bewijs dat dan!