Cultuur in Vlaanderen: op naar de dictatuur van de diversiteit?

Door Marius Meremans op 21 maart 2016, over deze onderwerpen: Cultuur, Kunst

De kunstenorganisaties kleuren te blank (De Morgen, 19/3). Dat is het oordeel van de beoordelingscommissies. De commissies benadrukken terecht het belang van diversiteit. En het streven naar diversiteit moet een permanente zorg van de overheid zijn en van de organisaties die zij subsidieert. Toch moeten we opletten. Als 'streven naar' 'moeten' wordt, verglijden we naar de dictatuur van de diversiteit en dreigen we in te boeten op de kwaliteit.

Omdat de minister zich op de adviezen van de beoordelingscommissies baseert, of minstens laat inspireren, bij het verdelen van de subsidiepot, beroeren die fel de gemoederen in de sector. Dat op zich alleen al is verheugend: nadenken en meningen ventileren over cultuurbeleid geeft aan dat Vlaanderen haar cultuur koestert.

De verantwoordelijkheid van de beoordelingscommissies is groot. Niettemin verdienen zij zeker ook krediet.

Want het klopt voor 100 procent dat het kunstendecreet streeft naar diversiteit. Trouwens, dat streven naar diversiteit is een permanente zorg voor de overheid. En als er één sector is die onvermoeibaar hiervoor inspanningen levert dan is het wel de gehele cultuursector.

Maar de term 'kwaliteit' komt nog veel meer voor in het decreet en zo hoort het ook. Onze cultuurhuizen en -organisaties hebben een reputatie te verdedigen in binnen- en buitenland. Er kan onder geen beding en onder geen enkele voorwaarde hierop ingeboet worden.

Betekent dat dan dat meer diversiteit en kleur automatisch betekent dat je inboet aan kwaliteit? Uiteraard niet, maar toch is hier zeker nuance op zijn plaats.

Alle onderzoeken wijzen uit dat het participeren of betrokken zijn (als kunstenaar of publiek) vanuit doelgroepen moeilijk blijft.

De financiële drempel aanhalen als rem op cultuurbeleving gaat in Vlaanderen echt niet op; een ticket voor NTG of Toneelhuis is niet overdreven duur. Je betaalt een pak meer voor een wedstrijd in eerste klasse of een concert van een rockgroep met enige naam.

Ook een opera (Kunsthuis) in Antwerpen of Gent - toch ten onrechte bekeken als 'elitair' - is haalbaar voor de doorsnee portemonnee van de Vlaming. Tevens merken we uit de participatiesurvey dat ondanks de verschillende formules die sterke korting bieden aan doelgroepen er weinig vooruitgang is in het bereiken van meer diversiteit.

Een organisatie als 'De Roma' in Borgerhout wordt aanzien als een voorbeeld van het streven naar meer diversiteit, maar ook daar geeft men toe dat zij bepaalde doelgroepen nog steeds te weinig bereiken.

Toch bestaat de vrees dat de slinger van zoeken naar 'diversiteit' ook verlammend kan werken voor een organisatie. Zeker als 'streven naar' wordt vervangen door 'moeten'; moet een cultuurhuis de meerwaarde en inbreng van een bestuurder of kunstenaar weigeren omdat die niet tot een doelgroep behoort? Moet een kunstenaar meer presentatiemogelijkheden krijgen of een organisatie die minder kwaliteit levert toch meer subsidie krijgen omdat ze beter beantwoordt aan wat wordt verstaan onder een hogere 'diverse' aanwezigheid? Een delicate kwestie, maar niettemin moeten we ons die vragen durven stellen zonder meteen minder fraaie predicaten naar het hoofd geslingerd te krijgen.

Als je hierop doorgaat, komt er meteen de roep naar quota - zoals die roep al bestaat in andere domeinen. Een tendens waarvoor we ons moeten hoeden. Want dat is gewoonweg geen oplossing en heeft weinig tot geen draagvlak.

De beoordeling ervan mag ook geen loutere checklist worden om te zien wie in de raad van bestuur, welk deel van het publiek, of wie op het podium tot een bepaalde doelgroep behoort. Dat zou pas stigmatiserend zijn.

De voetbalploeg van mijn jongste beslaat een ruim kleurenpalet - in de sport is er blijkbaar een kleinere drempel dan voor cultuur: het ene domein is dus duidelijk ook het ander niet.

We mogen zeker de inspanningen tot meer diversiteit niet verminderen, integendeel. Maar willen we resultaten boeken, moet je hier de continuïteit van die inspanningen belonen.

Ingaan op de verleiding om meteen ook resultaten te willen zien en desnoods te bestraffen, kan juist een pervers effect creëren dat allesbehalve bevorderend zal werken voor de kwaliteit van het Vlaamse kunstenlandschap. Het streven naar meer diversiteit mag met andere woorden geen molensteen worden rond de nek van kunstenorganisaties en cultuurhuizen.

Hoe waardevol vond je dit artikel?

Geef hier je persoonlijke score in
De gemiddelde score is